Η Φοιτητική Λίστα πήρε 53% στη Σερβία και ανοίγει η συζήτηση για την ΕΕ

Πριν καν φτάσει στο 10% η καταμέτρηση, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς έκανε τη δραματική δήλωση «Χάσαμε τις εκλογές». Από εκεί ξεκίνησαν οι εξελίξεις. Η Φοιτητική Λίστα επικράτησε καθαρά, με 53%, και κέρδισε το περιθώριο, όταν καταλαγιάσει η χαρά, να εφαρμόσει όσα υποσχέθηκε: καταπολέμηση της διαφθοράς και μεταρρύθμιση των θεσμών.

Η Φοιτητική Λίστα και τα μέλη της φέρνουν στην πολιτική της Σερβίας κάτι που δεν έχει προηγούμενο. Πρόκειται, ταυτόχρονα, για πρωτιά σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι υποψήφιοι έχουν πολύ υψηλό ακαδημαϊκό επίπεδο. Οι περισσότεροι διαθέτουν μεταπτυχιακές σπουδές και επιλέχθηκαν για την ακαδημαϊκή τους επάρκεια. Αυτό που δεν έχουν είναι πολιτική πείρα.

Το κίνημα επέλεξε πρόσωπα έξω από την παραδοσιακή πολιτική τάξη: φοιτητές, καθηγητές, γιατρούς, καλλιτέχνες και επιχειρηματίες.

Το Ινστιτούτο Στρατηγικών Σπουδών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUISS) σημειώνει στην ανάλυσή του ότι το εκλογικό αποτέλεσμα αποτυπώνει σαφή απαίτηση για αλλαγή στο εσωτερικό της Σερβίας. Η εξωτερική πολιτική της χώρας είναι, όμως, πιο περίπλοκη και οι εξελίξεις μένουν αβέβαιες, τουλάχιστον προς το παρόν.

Ευκαιρία να υποχωρήσουν οι εντάσεις

Το EUISS δεν περιμένει γρήγορη μεταβολή της εξωτερικής πολιτικής στη Σερβία. Εκτιμά, ωστόσο, ότι οι Βρυξέλλες και τα κράτη μέλη της ΕΕ χρειάζεται να αξιοποιήσουν το άνοιγμα για δημοκρατική μετάβαση και να στηρίξουν τη χώρα. Έτσι μπορούν να οικοδομήσουν εταιρική σχέση με μεγαλύτερη διάρκεια. Υπάρχει επίσης περιθώριο να αμβλυνθούν οι περιφερειακές εντάσεις. Δεν αποκλείεται να διαμορφωθούν και ευνοϊκότερες συνθήκες για την ένταξη του Μαυροβουνίου στην ΕΕ.

Αποφάσεις που λαμβάνονται συλλογικά

Η Φοιτητική Λίστα οργανώθηκε μέσω πανεπιστημιακών συνελεύσεων, όπου οι φοιτητές αποφασίζουν από κοινού με άμεση ψηφοφορία, και διαμόρφωσε σειρά αιτημάτων: λογοδοσία, διαφάνεια και κράτος δικαίου. Το πρόγραμμά της έχει 11 κεντρικά σημεία. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, με προτεραιότητα την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, η καταπολέμηση της διαφθοράς, η διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και η αποπολιτικοποίηση των δημόσιων θεσμών. Προβλέπονται ακόμη επενδύσεις στην εκπαίδευση, στην οικονομική ανάπτυξη, στη στέγαση και στην υγειονομική περίθαλψη.

Όλα αυτά ευθυγραμμίζονται, σε γενικές γραμμές, με τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την ένταξη της Σερβίας στην ΕΕ. Το 75% των υποστηρικτών της Φοιτητικής Λίστας θέλει στενότερους δεσμούς με την Ένωση. Μόλις 10% τάσσεται υπέρ στενότερης σχέσης με τη Ρωσία.

Η μεγαλύτερη πρόκληση θα είναι να μετατραπεί η δυναμική των διαμαρτυριών σε θεσμική μεταρρύθμιση, κυρίως αν υπάρξει αντίσταση μέσα από τους κρατικούς θεσμούς. Στην ουσία, η Φοιτητική Λίστα θα συγκροτήσει κυβέρνηση εμπειρογνωμόνων. Αυτή θα χρειαστεί να αναμετρηθεί με εδραιωμένα πολιτικά δίκτυα, να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για εκλογές με πραγματικό ανταγωνισμό.

Το ευρωπαϊκό μέλλον της Σερβίας

Η γενική διαπίστωση είναι ότι η νέα πολιτική στη Σερβία έχει τις ρίζες της σε ένα φιλοδημοκρατικό κίνημα κατά της διαφθοράς. Το κίνημα αυτό, όμως, εμφανίζει μεγάλη ετερογένεια, πέρα από την αντίθεση στον Βούτσιτς.

Η Γελένα Βασίλιεβιτς, ανώτερη ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, δήλωσε στο Euronews: «Η απομάκρυνση του Βούτσιτς από την εξουσία αποτελούσε προϋπόθεση για το ευρωπαϊκό μέλλον της Σερβίας. Τώρα ελπίζω ότι θα μπορέσουμε να διεξάγουμε μια ανοιχτή, δημοκρατική συζήτηση σχετικά με την πορεία ένταξης στην ΕΕ».

Το πιο ασαφές σημείο στις θέσεις της Φοιτητικής Λίστας παραμένει η εξωτερική πολιτική. Το κίνημα ασπάζεται τις ευρωπαϊκές δημοκρατικές αξίες, χωρίς αυτό να μεταφράζεται απαραίτητα σε φιλοευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική.

Σε υπόμνημα του Μαΐου του 2026, το κίνημα περιέγραψε το Κοσσυφοπέδιο ως «αναφαίρετο και αναπόσπαστο μέρος της Σερβίας» και ως «συστατικό της σερβικής εθνικής ταυτότητας», ζητώντας διευθέτηση μέσα στο συνταγματικό πλαίσιο της Σερβίας. Τον Σεπτέμβριο δήλωσε την αντίθεσή του στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, στις οποίες η απερχόμενη κυβέρνηση αρνήθηκε να συμμετάσχει. Το τι θα κάνει στο μέλλον η νέα κυβέρνηση μένει να φανεί.

Θεωρείται πολύ πιθανό τα μέλη της Φοιτητικής Λίστας να αποφύγουν μέτρα που θα μπορούσαν να προκαλέσουν εσωτερικές συγκρούσεις. Και στην εξωτερική πολιτική, οι υποστηρικτές της δεν έχουν την ίδια θέση. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της CRTA τον Ιούλιο, το 42% βλέπει την ευθυγράμμιση με την ΕΕ ως τον καλύτερο τρόπο προστασίας των εθνικών συμφερόντων της Σερβίας. Υπέρ συμμαχίας με τη Ρωσία και την Κίνα τάσσεται ένα 9%. Το 49% επιλέγει την ουδετερότητα.

Σερβία, Κίνα και Ρωσία

Η αλλαγή κυβέρνησης δεν αναμένεται να εξαφανίσει ως διά μαγείας τις επιλογές εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Βούτσιτς. Η Σερβία αρνήθηκε να ενταχθεί στις κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας και διατήρησε πολιτικούς δεσμούς και δεσμούς ασφαλείας με τη Μόσχα. Διεύρυνε επίσης την οικονομική και αμυντική συνεργασία με το Πεκίνο, με τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών από τον Ιούλιο του 2024. Την περίοδο 2021-2025 η Κίνα ήταν ο μεγαλύτερος προμηθευτής μεγάλων όπλων της Σερβίας, με μερίδιο 61% στις εισαγωγές της.

Η εμβάθυνση της συνεργασίας Βελιγραδίου-Μόσχας έχει δημιουργήσει εμπόδια και στο άνοιγμα των διαπραγματευτικών κεφαλαίων για ένταξη στην ΕΕ, ήδη από τον Δεκέμβριο του 2021. Η ευθυγράμμιση της Σερβίας με τις δηλώσεις και τα μέτρα της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ κινήθηκε περίπου στο 60% το πρώτο εξάμηνο του 2026. Το ποσοστό απέχει πολύ από την πλήρη ευθυγράμμιση, την οποία ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, χαρακτήρισε τον Ιούνιο του 2026 «ουσιαστική έκφραση της ενότητάς μας». Συνεπώς, η επικείμενη έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026 δεν αναμένεται να δείξει θεαματική βελτίωση.

Παρ’ όλα αυτά, η Σερβία συνέχισε να συνεργάζεται με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Συνέβαλε σε αποστολές διαχείρισης κρίσεων της Ένωσης και διατηρεί στενούς οικονομικούς δεσμούς με τους Ευρωπαίους εταίρους της. Αυτή την άσκηση ισορροπίας θα κληρονομήσει η επόμενη κυβέρνηση, μέσα σε κλίμα αυξανόμενης διεθνούς αβεβαιότητας.

Μακρύς δρόμος προς την επιστροφή στην Ευρώπη

Το EUISS εκτιμά ότι η Σερβία βρίσκεται μπροστά σε περίοδο προσεκτικής επανεκτίμησης των διεθνών σχέσεών της. Μια νέα κυβέρνηση, με κύρια έμφαση στις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, είναι απίθανο να επιδιώξει άμεσο γεωπολιτικό αναπροσανατολισμό. Η αλλαγή μπορεί, όμως, να προκύψει από μεγαλύτερη διαφάνεια, πιο συνεπή συνεργασία με τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και προθυμία να επανεξεταστούν συγκεκριμένες πολιτικές.

Οι Βρυξέλλες χαιρέτισαν το εκλογικό αποτέλεσμα στη Σερβία. Η επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος, δήλωσε: «Η πόρτα της ΕΕ είναι ανοιχτή και είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε μαζί». Μένει να φανεί αν θα αλλάξουν στάση τα οκτώ κράτη μέλη που τον Ιούλιο «μπλόκαραν» το άνοιγμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Τότε επικαλούνταν ανησυχίες για οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας και για έλλειψη ευθυγράμμισης στην εξωτερική πολιτική.

Ο Μπόγιαν Βράνιτς, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, μιλώντας στο Euronews, συνέστησε στους αξιωματούχους της ΕΕ να αποφύγουν τον υπερβολικό ενθουσιασμό. Επισήμανε ότι η αλλαγή κυβέρνησης είναι απίθανο να οδηγήσει σε ουσιαστική πρόοδο στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

«Μέχρι στιγμής, η “Φοιτητική Λίστα” τηρεί πολύ συντηρητική στάση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση», είπε. «Στόχος τους είναι, καταρχάς, να βελτιώσουν το σύστημα εκ των έσω. Και μόλις καταστούν, όπως άλλωστε δήλωσαν και οι ίδιοι, αξιόπιστος εταίρος στις διαπραγματεύσεις, τότε η Ευρωπαϊκή Ένωση θα γίνει συνεργάτης τους», πρόσθεσε.

Η έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Την ερχόμενη εβδομάδα η Κομισιόν θα δημοσιεύσει την ετήσια έκθεση για την κατάσταση στις χώρες που είναι υποψήφιες προς ένταξη. Από εκεί θα φανεί αν αλλάζει η προσέγγιση της ΕΕ απέναντι στη Σερβία. Είναι, βεβαίως, μάλλον απίθανο να έχει συγκροτηθεί έως τότε η νέα σερβική κυβέρνηση. Το EUISS εκτιμά ότι περισσότερο ενδεικτικά ίσως είναι τα συμπεράσματα που θα υιοθετήσει το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκεί θα διαφανεί κατά πόσο τα κράτη μέλη επιθυμούν να ενθαρρύνουν το Βελιγράδι.

Κρίσιμο τεστ ενδέχεται να είναι η στάση της νέας κυβέρνησης στη Σερβία απέναντι στο Μαυροβούνιο, που προηγείται στην πορεία ένταξης στην ΕΕ. Ο Βούτσιτς και το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) επιχείρησαν να υπονομεύσουν την ένταξη της χώρας, σπέρνοντας διχόνοια μέσω της πολιτικής ταυτοτήτων.

Ο πρωθυπουργός του Μαυροβουνίου, Μιλόικο Σπάγιτς, είναι αισιόδοξος. «Πιστεύω ακράδαντα ότι ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο για το Μαυροβούνιο και τη Σερβία, το οποίο θα βασίζεται στον σεβασμό και τον ανοιχτό διάλογο, χωρίς περιττή κλιμάκωση των εντάσεων», έγραψε στο X.

Η Σερβία και η ΕΕ από εδώ και πέρα

Η πορεία της Σερβίας σε σχέση με την ΕΕ δεν εξαρτάται μόνο από το Βελιγράδι. Σημαντική ευθύνη έχει και η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι Βρυξέλλες και τα κράτη μέλη οφείλουν να στηρίξουν τις μεταρρυθμίσεις για τη δικαστική ανεξαρτησία, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τη δημόσια διοίκηση. Χρειάζονται πολιτική δέσμευση, τεχνική βοήθεια και επενδύσεις. Και αυτό χωρίς να υποθέτουν ότι η πολιτική αλλαγή στη Σερβία θα οδηγήσει αναγκαστικά σε μεγαλύτερη ευθυγράμμιση στην εξωτερική πολιτική, όπως επισημαίνει το EUISS.

Η ΕΕ αποτελεί ήδη τον μεγαλύτερο οικονομικό εταίρο της Σερβίας. Η πρόκληση είναι να αναπτυχθούν περαιτέρω αυτοί οι δεσμοί, ώστε η Ένωση να γίνει εταίρος πιο αξιόπιστος και πιο έμπιστος. Έτσι η στενότερη συνεργασία μπορεί να καταστεί ρεαλιστική επιλογή για την κυβέρνηση και τους πολίτες της Σερβίας.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow